Jaarcyclus

Het bijenjaar rond

Hieronder vindt u een min of meer vaste jaarcyclus van een bijenvolk.

De vier jaargetijden die veroorzaakt worden door de wisselende invloedsfeer van de zon, planeten en sterren bepalen samen met de wisselende weersomstandigheden de ontwikkelingen in het bijenvolk en de daar nauw mee samenhangende ontwikkeling van het plantenleven op aarde. Samengevat kun je zeggen dat het volk zich beweegt tussen de polen hartje winter en hartje zomer. Hartje winter hebben de bijen zich helemaal teruggetrokken in hun kast of korf en vormen samen een kluit bijen, de wintertros, en houden zich warm, het volk is in rust. Hartje zomer breidt het volk zich tot ver in de omtrek uit, tot wel 10 km kunnen zij uitvliegen om voedsel te verzamelen en hun belangrijke werk in het landschap te doen.

In één beeld:



Winter

Bijen overwinteren als kolonie in de winter. Eén koningin, omringd door zo'n 15.000 tot 30.000 bijen. Hun voedsel, de honing, hebben zij opgeslagen boven in de kast in de bekende zeshoekige cellen. Zij eten gedurende de winterperiode de honing. Langzaam bewegen zij zich daarbij van onder in de kast(of korf), naar boven toe. Deze honing hebben zij zelf in de lente, zomer en het najaar gemaakt uit de nectar die zij uit de bloemen hebben verzameld. In de winter zijn er te weinig bloemen en is het te koud voor de bijen om buiten op zoek te gaan naar voedsel. Bijenvolken komen voor tot aan de poolcirkel bij -25 graden Celsius!
Gedurende de winterperiode zal de koningin geen eitjes leggen. Daardoor zal en kan de temperatuur in de kolonie zakken naar zo'n 15 graden. Wanneer de koningin weer eitjes gaat leggen onder invloed van de stijgende buitentemperatuur en de toename van de zonnekracht zal de temperatuur in het broednest op een constante temperatuur gehouden worden van 35 graden, ook al zakt de buitentemperatuur tot onder het vriespunt in het voorjaar!
 

Lente

Welke bloemen als eerste het belangrijkste zijn voor de bijen in het voorjaar, is sterk afhankelijk van de regio. Voor honingbijen, maar ook solitair levende bijen, hommels en vele andere insecten zijn de volgende bloemen belangrijk in deze periode: Helleboris, Sneeuwklokje, Winterakoniet, Toverhazelaar, Speenkruid, Groot hoefblad, Krokus, Scila's, Boshyacint en nog veel meer. Als er bloeiende wilgen in de buurt staan zullen de bijen daar enorm veel aan kunnen hebben. Veel vers stuifmeel en nectar zal hun nu goed doen. Ook de bloeiende paardenbloemen zijn een feest voor bijen en andere insecten. Wanneer de paardenbloemen gaan bloeien zullen ook de Esdoorns in bloei komen. In één boom bloeien honderdduizenden kleine bloempjes. Daarom zijn bloeiende bomen zo belangrijk voor insecten. En niet te vergeten het bloeiende fruit. Op de website www.drachtplanten.nl vindt u veel meer informatie over de belangrijkste planten, struiken en bomen voor (solitaire)bijen.
Als de voedselstroom flink op gang komt zal de koningin steeds meer eitjes gaan leggen en het broednest sterk uitbreiden. Zij kan tot wel 2000 eitjes per dag leggen, dat is meer dan haar eigen lichaamsgewicht.
Het voorjaar is altijd een spannende periode voor de imker en zijn bijen. Met name door de wisselvallige atmosfeer(o.a. warmte, kou, regen), bestaan veel invloeden voor het wel of niet in bloei komen van de eerste belangrijke bloemen voor de insecten. Het kan heel nat zijn of juist heel droog, dat heeft soms grote gevolgen voor de nectarafgifte door de bloemen. De bijen die zich samen in de winter warm hebben gehouden en dit samen hebben overleefd, staan één belangrijke taak in het voorjaar te wachten. Zij zullen samen vóór zij zelf sterven een nieuwe generatie groot moeten brengen, voldoende jonge bijen zodat de kolonie verder kan leven. Dit gaat lang niet altijd goed. De zwakke volken sterven, de sterke volken blijven leven. Soms hebben ze te weinig voedsel in het voorgaande jaar kunnen verzamelen, waardoor zij zullen sterven van de honger. Tenzij de imker hen op tijd noodvoedsel wil en kan geven.

Nectar en stuifmeel
Nectar en stuifmeel zijn de twee belangrijkste voedselbronnen voor de bijen. Beide worden verzameld op bloemen. Soms wordt er ook nectar verzameld van luizen. Van de nectar maken de bijen honing. Honing is de belangrijkste energie drager, daar houden zij het nest mee warm en kunnen zij op overwinteren. Stuifmeel, de pollen, afkomstig van de stuifmeel draden is het voedsel voor de net geboren bijen. Bijen hebben na hun geboorte circa 10 dagen de tijd om hun eiwit-vetlichaam op te bouwen. Dit slaan zij op in hun lichaam en moeten daar hun hele leven mee doen. De kwaliteit en de diversiteit van het verzamelde stuifmeel bepaalt in hoge mate de gezondheid van het bijenvolk. Het opgeslagen stuifmeel in hun eigen lichaam verbruiken zij wanneer er bijenwas moet worden gezweet of koninginnengelei wordt gemaakt in hun klieren om de koningin en de larven mee te voeren.

Darren
Darren, de mannetjes zijn in de maand augustus van het vorige jaar allemaal de deur gewezen door de vrouwtjes, de zogenaamde: ‘darrenslacht'. In een groot bijenvolk kunnen zo'n 500-2000 mannetjes aanwezig zijn in het voorjaar en de zomer. Zij worden gevoed door de werksters en zijn bij alle volken welkom. In tegenstelling tot de werksters die met de koningin één geheel vormen. In de winter zijn er dus geen darren in het volk. Deze zijn straks wel weer nodig om de jonge koninginnen te kunnen bevruchten. Dat gebeurd in de zwermtijd. Het volk zorgt er zelf voor dat er in het voorjaar nieuwe mannetjes zijn. In iets grotere zeshoeks cellen dan de cellen waarin de vrouwtjes zich ontwikkelen legt de koningin onbevruchte eitjes. Dat worden de darren. In de iets kleinere zeshoeks cellen legt zij een bevrucht eitje, dit worden de vrouwtjes, de werksters.

Zwermen
De lente loopt natuurlijk helemaal door tot Sint Jan op 24 juni, het begin van onze zomer. Voor die tijd worden de meeste jonge, nieuwe bijenvolken geboren. Als de kast te klein wordt voor alle nieuw geboren bijen en door al het voedsel dat nu rijkelijk binnen kan komen, zal het volk zich gaan splitsen en zelf nieuwe volken voortbrengen. Het splitsen gebeurt via het zogenaamde zwermen; de helft van de bijen verlaat samen met de oude koningin het volk en vormt een gesloten wolk van zo'n 15 meter in doorsnede van dwars door elkaar vliegende bijen. Deze wolk van bijen land meestal vrij snel in de buurt van de kast waar zij uit is gekomen. Zij vormen dan een zogenaamde tros van bijen. Deze tros kan de imker vangen; door het zogenaamde scheppen van de tros in een korf; een kieps. De imker doet dit volk dan weer in een lege kast. De eerste zwerm is de voorzwerm de latere zwermen noem je de nazwerm. Voor die tijd heeft het volk naast de darren ook nieuwe koninginnen gemaakt. Deze jonge koninginnen ontwikkelen zich in zogenaamde moerdoppen. Een soort hangende pindadop. Er kunnen wel 10 tot 20 jonge koninginnen tegelijk in ontwikkeling zijn. Na de voorzwerm waar de oude koningin in zit, kunnen er ook nog nazwermen af komen met nog jonge koninginnen of moeren. Deze jonge moeren moeten nog bevrucht worden door de darren, dit gebeurt via de zogenaamde bruidsvlucht.

Bruidsvlucht
De bruidsvlucht is voor een volk een zeer belangrijk moment. Als dit fout gaat zal het nog jonge volk dood gaan. Op een mooie zonnige dag, vaak midden op de dag, zal de jonge nog niet bevruchte koningin in haar eentje de kast verlaten en zal zij op zoek gaan naar een zogenaamde darren verzamelplaats. Dit is een plaats waar de mannetjes zich in het landschap verzamelen. Zij wachten daar op de jonge koninginnen. Deze jonge koninginnen vliegen langs zo'n darrenverzamelplaats en lokken de mannetjes, zodat zij achter haar aan komen om haar te bevruchten. Zij kan in een korte periode meerdere bruidsvluchten maken en zo met gemiddeld 20 darren paren. Dit kost de dar zijn leven. De koningin heeft hierdoor zoveel sperma in haar lichaam opgeslagen dat zij gedurende de rest van haar leven bevruchte eitjes kan leggen zonder nogmaals te hoeven paren. Een prachtig gebeuren, maar wel met risico want soms komt de bevruchte koningin niet terug bij het volk.
 

Zomer

Ook na de langste dag, in de zomer, kunnen er nog zwermen afkomen. Maar dat gebeurt veel minder vaak. Hoe later een zwerm af komt, hoe groter het risico dat het volk te klein blijft om de komende winter te overleven. Sommigen volken blijven leven, maar de meesten echter niet(in de vrije natuur). Door volken in het najaar samen te voegen probeert de imker meer en grotere volken te laten overleven. Dit verstoort echter wel het natuurlijke selectieproces van de bijenpopulatie. Een lastige afweging.

Raatbouw - Een nieuw huis bewonen - Was zweten
Wanneer een zwerm gehuisvest is zal zij als eerste nieuwe raten gaan bouwen. Die hebben zij hard nodig om niet alleen hun voedselvoorraden in op te slaan maar ook om cellen te bouwen waar de koningin weer eitjes in kan leggen voor de volgende generatie bijen. Een zomer-bij wordt ca. 6 weken oud. Een winter-bij kan wel 6 maanden oud worden.
Bijen zweten zelf de bijenwas uit waarmee zij hun nest bouwen, die prachtige zeshoekige cellen. Onder hun achterlijf hebben zij acht wasklieren die de was kunnen uitscheiden. Die kleine wasplaatjes nemen zij tussen hun kaken en kauwen daar op, mengen er nog andere stoffen doorheen en bouwen daar met duizenden aan die prachtige hagel witte cellen. In het diepe duister.

Bijvoeren
Soms kan het gebeuren dat volken te weinig voedsel hebben. Dit gebeurt vaker dan je als imker zou willen. Vooral voor de jonge volken is dit funest. Door het voedseltekort kunnen volken zich niet voldoende uitbouwen en versterken met jonge bijen. Een te kort aan jonge bijen zorgt voor een onderontwikkeld volk, waardoor onvoldoende wintervoorraden worden aanleggen. De kans op overleven neemt hiermee af. Imkers geven de bijen dan uit nood suikerwater. Dit is echter schadelijk voor bijen. Daarom is het belangrijk dat wij mensen er voor leren zorgen dat er voldoende eten beschikbaar komt voor bijen en andere insecten. Dus veel bloemen! Bloemen zitten niet alleen aan planten maar ook aan struiken en heel veel aan bomen! En dit zou het mooiste zijn: wanneer het groene grasland weer kruidenrijk zou mogen worden..

 

Herfst

Darrenslacht
Zoals reeds eerder beschreven, worden de darren begin augustus de deur gewezen. De vrouwtjes stoppen met voeren. Dit betekent de dood voor de darren. Wanneer ze volgend jaar weer nodig zijn, maken zij ze weer.

Inwinteren
Imkers oogsten honing. Door het oogsten blijft er vaak te weinig honing over voor de bijen om de winter door te komen. Suikerwater of siroop wordt dan gevoerd aan de bijen. Uit recent onderzoek komt naar voren dat suikerwater en siroop, slecht is voor de gezondheid van de bijen. De middendarm wordt door suikers aangetast en de levensduur wordt verkort. Binnen de Odin-imkerij streven we daarom naar het laten overwinteren op eigen honing. Dat lukt helaas niet altijd. Tekorten van het ene volk worden gecompenseerd met overschotten van de andere volken. Hierdoor spelen we ongeveer quitte. In intensieve akker- of veeteeltgebieden hebben de volken het moeilijkst om voldoende voedsel te vinden. In stedelijk gebied en natuurgebieden vinden ze meer en divers voedsel.

De Odin bijenboom kweek club
Om de bijen in het najaar extra te ondersteunen kunt u Herfstasters aanplanten of bijvoorbeeld klimop. Maar ook een bijenboom, de Tetradium Daniellii bloeit in augustus, dus vrij laat. Het is een prachtige boom. Daarom hebben we in 2015 consumenten gevraagd om de Odin-imkerij en de bijen te helpen door deze boom thuis te kweken. Hierdoor kunnen we hem later her en der planten. Zo'n 300 mensen hebben gehoor gegeven aan deze oproep en kweken nu samen thuis vele bijenbomen op. Na vier tot zes jaar gaat de bijenboom voor het eerst bloeien. We verheugen ons nu al..! Maar er zijn nog veel meer mooie laat bloeiers: Olijf wilg, Gewimperde linde, Gele zeepboom en natuurlijk de prachtige zevenzonenboom: Heptacodium miconoides. U kunt het Odin bijenboom project volgen via: https://www.facebook.com/odinbijenboom

Waarom oogst de Odin-imkerij (nog) geen honing?
Dit is een vraag die Odin-imker Jos Willemse zeer vaak gesteld wordt. De Odin-imkerij wil echter juist heel graag honing oogsten. Maar er is geen honing over, helaas! Als uitgangspunt hebben we bij de Odin-imkerij de gezondheid van de bijenvolken bovenaan staan. De bijenvolken hebben gemiddeld 12 tot 14 kg honing nodig om te kunnen overleven in de winter. Wanneer ze meer verzamelen zou je dat kunnen oogsten. Dit is echter gemiddeld niet het geval. Honing zou geoogst kunnen worden wanneer de bijen daarvoor in de plaats suiker of siroop krijgen, maar dat is niet goed voor bijen. Jos wil ze daarom laten overwinteren op honing en niet op suiker. Wanneer er voldoende voedsel voor de bijen in het landschap aanwezig zou zijn, zou er wel overschot kunnen zijn. Wat de bijen op de ene plaatst aan overschot creëren geeft Jos momenteel aan de volken die een tekort hebben. We hopen dat er een dag komt waarop we Odin-imkerij honing kan aanbieden. Honing is zo belangrijk, vooral voor oudere mensen. Gelukkig zijn er landen in de wereld waar wel degelijk (nog) overschotten zijn. Daar komt dan ook de meeste honing vandaan.


Overige activiteiten Odin-imkerij

Plantdagen
De afgelopen jaren hebben we bij alle boeren zogenaamde plantdagen georganiseerd om de bijen te helpen. In totaal hebben we circa 100.000 voorjaarsbloeiers bij de bijenstallen gepland, maar ook bomen en struiken. Deze plantdagen organiseren we samen met klanten van de Estafette-winkels.

Bij Boer Burger project
In samenwerking met het Louis Bolk Instituut en de tien biodynamische boeren waar de Odin-imkerij haar volken heeft staan werken wij aan het zogenaamde Bij Boer Burger project. Het is een drie jaar durend project, 2016 is het laatste jaar. Voor actuele ontwikkelingen zie de Odin-imker vertelt en onder het kopje nieuws & activiteiten.

Cursussen
De Odin-imkerij verzorgt ook cursussen. O.a. in samenwerking met www.kraaybeekerhof.nl en www.honeyhighway.nl


Verschil biodynamisch imkeren vs. gangbaar imkeren
De Odin-imkerij is een biodynamische imkerij of anders gezegd een niet gecertificeerde Demeter imkerij. En eigenlijk een niet gecertificeerde Demeter plus imkerij! Wat is het verschil tussen biologisch, biodynamisch en gangbaar imkeren wordt Odin-imker Jos Willemse af en toe gevraagd. En ook: wat is het verschil tussen EKO en Demeter honing.